ဝိပဿနာတရား ဆိုသည်မှာ ရုပ်၊ နာမ်၊ ဓမ္မသင်္ခါရတို့၏ မမြဲခြင်း (အနိစ္စ)၊ ဆင်းရဲခြင်း (ဒုက္ခ)၊ အစိုးမရခြင်း (အနတ္တ) သဘောတရားတို့ကို ကိုယ်တိုင် ထိုးထွင်းသိမြင်အောင် ရှုမှတ်သော ကျင့်စဉ် ဖြစ်သည်။
【 သမထ နှင့် ဝိပဿနာ ကွဲပြားပုံ 】
- သမထသည် စိတ်တည်ငြိမ်အေးချမ်းစေရန် (သမာဓိရရန်) အာရုံတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် စူးစိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ - ကသိုဏ်းရှုခြင်း)
- ဝိပဿနာသည် ဖြစ်ပျက်နေသော ရုပ်နာမ်တို့၏ သဘောတရားကို သတိဖြင့် အမှန်အတိုင်း စောင့်ကြည့်ဆင်ခြင်ခြင်း (ပညာဉာဏ်ပွင့်ခြင်း) ဖြစ်သည်။
【 ဝိပဿနာ စတင်အားထုတ်ပုံ အဆင့်ဆင့် 】
၁။ သီလစင်ကြယ်ခြင်း (သီလဝိသုဒ္ဓိ) - ဒါယကာများအနေဖြင့် အနည်းဆုံး ငါးပါးသီလ သို့မဟုတ် ရှစ်ပါးသီလ ဆောက်တည်ရမည်။
၂။ စိတ်တည်ငြိမ်ခြင်း (စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ) - ဝင်သက်ထွက်သက် သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းပိန်လှုပ်ရှားမှုကို သတိပြုကာ စိတ်တည်ငြိမ်အောင် စတင်လေ့ကျင့်ရမည်။
၃။ ရုပ်နာမ်ကွဲပြားမှုဉာဏ် (နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်) - ကိုယ်ခန္ဓာ၏ တောင့်တင်းမှု၊ ပူမှု၊ အေးမှု (ရုပ်တရား) နှင့် ထိုအရာကို သိနေသောစိတ် (နာမ်တရား) တို့ကို ကွဲပြားစွာ သိမြင်လာရမည်။
၄။ အကြောင်းအကျိုးသိမြင်မှုဉာဏ် (ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်) - ရုပ်နှင့်နာမ်တို့သည် အကြောင်းတရားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော အကျိုးတရားများသာ ဖြစ်ပြီး အလိုလိုဖြစ်လာခြင်းမဟုတ်ကြောင်း သိမြင်လာရမည်။
၅။ ဖြစ်ပျက်မှုဉာဏ် (ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်) - နှာသီးဖျား သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်ပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝေဒနာနှင့် လှုပ်ရှားမှုတို့၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ချုပ်ပျောက်ခြင်းကို သတိစွဲမြဲစွာဖြင့် ထပ်ခါတလဲလဲ စောင့်ကြည့်ရှုမှတ်ရမည်။
ဝိပဿနာအခြေခံရှုနည်း