သတိပဋ္ဌာန်တရားတော်သည် မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူအပ်သော စိတ်နှလုံးသန့်ရှင်းစင်ကြယ်စေရန်နှင့် သောကပရိဒေဝတို့ ငြိမ်းအေးစေရန် တစ်ကြောင်းတည်းသော လမ်းစဉ် (ဧကာယနော မဂ္ဂေါ) ဖြစ်သည်။
【 သတိပဋ္ဌာန် လေးပါးကျင့်စဉ် 】
၁။ ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် -
ကိုယ်ခန္ဓာ၏ လှုပ်ရှားမှု၊ သွားခြင်း၊ လာခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း၊ အိပ်ခြင်း၊ ဝင်သက်ထွက်သက် ရှုခြင်းတို့အပေါ်တွင် သတိဖြင့် စောင့်ကြည့်ရှုမှတ်ခြင်း။
၂။ ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် -
ခန္ဓာကိုယ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ခံစားမှုဝေဒနာများ ဖြစ်သည့် သုခဝေဒနာ (ချမ်းသာခြင်း)၊ ဒုက္ခဝေဒနာ (နာကျင်ဆင်းရဲခြင်း)၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာ (ချမ်းသာဆင်းရဲမရှိဘဲ အလယ်အလတ်ဖြစ်ခြင်း) တို့ကို သတိဖြင့် စောင့်ကြည့်ရှုမှတ်ခြင်း။
၃။ စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် -
မိမိစိတ်ထဲ၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော တွေးတောမှုများ၊ လောဘစိတ်၊ ဒေါသစိတ်၊ မောဟစိတ်၊ ပျံ့လွင့်သောစိတ်၊ တည်ငြိမ်သောစိတ် စသည်တို့ကို သတိဖြင့် ကပ်၍ စောင့်ကြည့်သိရှိခြင်း။
４။ ဓမ္မနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် -
မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော နီဝရဏတရားများ (ပျံ့လွင့်ခြင်း၊ ငိုက်မြည်းခြင်း၊ တွန့်တိုခြင်း စသည်)၊ ခန္ဓာငါးပါး သဘောတရားများ၊ ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးနှင့် သစ္စာလေးပါး တရားတို့ကို စူးစိုက်ဆင်ခြင် ရှုမှတ်ခြင်း။
သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဉ်တရား